Column: Met gedragswetenschappen kom je achter de voordeur

Hoe zorg je dat iemand korter doucht? Zijn badje niet vult in de zomer? Hoe zorg j ervoor dat een boer bovenwettelijke maatregelen neemt of dat een arts minder injectiespuiten leeg spuit in de gootsteen? Er zijn talloze regels in Nederland die moeten helpen het de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater op peil te houden zodat we dit ook in de toekomst kunnen blijven gebruiken. Maar met regels bereik je niet elk gedrag. Toch kan het gedrag van bepaalde groepen wel heel bepalend zijn voor de waterkwaliteit. Om dat gedrag te veranderen kan de inzet van gedragswetenschappen helpen.

Douchende vrouw

In de watersector liggen er nog veel kansen voor het oprapen. Er wordt echter nog niet zo vaak over het inzetten van gedragswetenschappen nagedacht. Soms wordt er zelf huiverig op gereageerd omdat men bang is ‘mensen te manipuleren’. Voor de mensen die zo denken geldt: helaas, niet manipuleren gaat niet. Door elke vorm van communicatie wordt er ‘gemanipuleerd’ en dan kun je het maar beter goed doen. Anders loop je het risico een bord te plaatsen waar op staat dat er geen eendjes gevoerd mogen worden dat uitstraalt dat het wel mag (echt gebeurd). Of is er onvoldoende respons op je subsidieregeling voor bovenwettelijk gedrag (helaas ook dagelijkse praktijk).

Veel gedrag gaat op de automatische piloot, en die piloot heeft soms een goede navigator nodig. Waar in het verleden vaak is ingezet op informeren, weten we ondertussen dat informatie over ongewenst gedrag of gevolgen daarvan niet leidt tot het vertonen van het gewenste gedrag. Voor het doen van het juiste gedrag moeten mensen weten wat het juiste gedrag is, op het juiste moment getriggerd worden om dat gedrag te vertonen en gefaciliteerd worden om dat gedrag te doen. Daarbij kun je de vrije keuze in stand houden. En je kan ze een duwtje geven in de juiste richting.

Tijd dus om kansen voor het inzetten van gedragsverandering te gaan signaleren en gedrag dat eerder onbereikbaar was op een vriendelijke manier te beïnvloeden. Al was het maar door duidelijk te maken wat het gewenste gedrag dan wel is. Bijvoorbeeld door artsen, via een belofte, vragen hun injectiespuit voortaan op een papiertje leeg te spuiten en weg te gooien. En ze een poster geven als reminder die ze bij hun wasbak ophangen. Of het gewenste gedrag makkelijk te maken, bijvoorbeeld door inleverpunten voor medicijnresten beter zichtbaar te maken en op de juiste plek neer te zetten.

Waar liggen die kansen dan? Bij al het gedrag wat ‘achter de voordeur’ plaats vindt, oftewel waar regels geen vat op hebben, kun je nadenken over het inzetten van gedragswetenschap. Een goede vuistregel is dat degene die het gedrag moet gaan vertonen wel een persoon moet zijn, een bedrijf zelf vertoont geen gedrag, dat doen haar medewerkers. In het project Gedragswetenschappen binnen de Kennisimpuls waterkwaliteit wordt de watersector hiermee op weg geholpen.

Zelf met Gedragsverandering aan de slag? Bekijk het stappenplan in dit artikel

Esther de Wit-De Vries, projectleider KIWK-project Gedragswetenschappen

Column verscheen eerder in Waterforum 7 (2020)

Hebt u vragen?

Voor vragen kunt u een email sturen naar esther.dewit-devries@wur.nl

Deel deze pagina

Houd mij op de hoogte