De Kennisimpuls is aan!

De Kennisimpuls Waterkwaliteit is nu echt goed op gang. Alle projecten zijn ‘van de kant’, zo bleek tijdens een speciale programmabijeenkomst op 20 september jl. Daar bespraken onderzoekers, opdrachtgevers, financiers en gebruikers met elkaar de voortgang. In het programma wordt op vernieuwende manieren, vanuit nieuwe invalshoeken én in samenhang gewerkt aan het versneld verbeteren van de waterkwaliteit.

Programmabijeenkomst

In de Kennisimpuls Waterkwaliteit werken Rijk, provincies, waterschappen, drinkwaterbedrijven en kennisinstituten aan meer inzicht in de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater en de factoren die deze kwaliteit beïnvloeden. Daarmee kunnen waterbeheerders de juiste maatregelen nemen om de waterkwaliteit te verbeteren. In het programma brengen partijen daarvoor bestaande en nieuwe kennis bijeen, en maken ze die kennis (beter) toepasbaar voor de praktijk.

In totaal zijn er de afgelopen maanden tien KIWK-projecten gestart. Zeven daarvan behandelen inhoudelijke vraagstukken. Het betreft Ecologie van brakke wateren, Diergeneesmiddelen, Gewasbeschermingsmiddelen, Ecologische kwaliteit, Grondwater, Nutriëntenmaatregelen en Toxiciteit. Daarnaast – en dat is nieuw – zijn er drie projecten die toeleverend, dan wel ondersteunend zijn aan deze projecten. Zij gaan vooral in op de vraag hoe je de ontwikkelde kennis maximaal kunt laten renderen en hoe en waar je succesvol maatregelen kunt nemen, of anderen kunt bewegen om dat te doen. Het betreft de projecten Gedragskennis, Ketenaanpak en Kennisvalorisatie. Daarover later meer.

Tot slot maakt de Nationale Analyse Waterkwaliteit (NAWK) onderdeel uit van de Kennisimpuls. De NAWK is een vorm van joint fact finding waarbij Rijk, regio en stakeholders inzicht proberen te krijgen in de effectiviteit van beoogde maatregelen en - in het verlengde daarvan – in hoeverre Nederland daarmee de vastgestelde KRW-doelen gaat halen. Er worden drie maatregelenpakketten doorgerekend: huidig pakket, voorziene maatregelen en maximaal pakket. De eerste resultaten worden eind oktober verwacht, aldus projecttrekker Frank van Gaalen van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Samenhang

Tijdens de bijeenkomst gaven vertegenwoordigers van alle projecten en van de NAWK een overzicht van de voortgang van hun project. Ze gingen daarbij nadrukkelijk in op de samenhang met andere projecten en mogelijke samenwerking daarmee. Dat heeft een reden. De Kennisimpuls Waterkwaliteit moet volgens dagvoorzitter Jappe Beekman ‘meer zijn dan een stapel afzonderlijke projecten waar een programmakaftje omheen zit. De meerwaarde zit hem in de samenhang.’ De projectonderzoekers moeten zoeken naar raakvlakken met andere projecten, oog hebben voor wat er binnen die projecten gebeurt, kijken hoe ze elkaar kunnen aanvullen en wat ze van elkaar kunnen leren. Dat leverde voorafgaand en tijdens deze dag al enkele mogelijke verbindingen op, die de komende tijd nader onderzocht gaan worden.

Een ander belangrijk uitgangspunt van de KIWK is dat het programma de kennis moet opleveren die aansluit bij behoeften van de gebruikers van die kennis. Om dat te waarborgen heeft ieder project een speciale gebruikerscommissie. Dat is voor sommige onderzoekers nog even wennen, zo bleek tijdens deze dag. Want hoe betrek je gebruikers op een effectieve manier bij je projecten en wat doe je met hun feedback? Tijdens de bijeenkomst bleken er gelukkig bij diverse projecten, onder meer bij het project Ecologie, al meerdere geslaagde gebruikerssessies te zijn gehouden. Bijvoorbeeld om de belangrijkste vragen op te halen en voeling te krijgen met de waterkwaliteitspraktijk van alle dag. Dat bleek weer inspiratie voor andere projecten die nog niet zo ver waren.

Scoren met kennis

De Kennisimpuls Waterkwaliteit zoekt zoals reeds aangestipt nadrukkelijk naar nieuwe invalshoeken om te werken aan het uiteindelijke doel: het versneld verbeteren van de waterkwaliteit. Dat gebeurt onder meer in het flankerende project ‘Kennisvalorisatie’, met de toepasselijke ondertitel ‘Scoren met kennis’. In het project wordt gewerkt aan het effectief uitwisselen, benutten en borgen van de opgedane kennis. Onder meer via een kennisnetwerk, een kennisportaal, factsheets, evaluatie en monitoring, aldus Dorien Kool van het project.

Het tweede flankerende project in de KIWK is ‘Minder emissies door ketenaanpak’. Dit project is geïnspireerd op de succesvolle Ketenaanpak medicijnresten uit water. Waterkwaliteitsbeheerders zijn sterk geneigd te denken in end-of-pipe oplossingen. Maar wat niet in het water zit, hoef je er (zelf) ook niet uit te halen, is de gedachte achter de ketenaanpak. In dit project wordt gezocht naar alle plekken in de keten van een stof (bijvoorbeeld bij productie en gebruik) waar je de emissie ervan kunt verminderen. Nadruk ligt op drie als kansrijk geïdentificeerde stofgroepen voor deze aanpak: microplastics, biociden (anti-schimmelproducten) en persoonlijke verzorgingsproducten. De meerwaarde van deze aanpak is het feit dat de verantwoordelijkheid voor het verminderen van emissies niet alleen meer bij waterbeheerders komt te liggen, aldus onderzoeker Geertje Pronk.

Het derde flankerende project is wellicht het meest vernieuwend. In het project ‘Gedragskennis. Anders omgaan met water’ wordt gezocht naar succesvolle interventies die waterbeheerders kunnen toepassen om het gedrag van anderen aan te passen, ten gunste van de waterkwaliteit. Als voorbeeld noemde Mattijs Lambooij van het RIVM mensen overhalen om bij de online aanschaf van een nieuwe wasmachine direct een wasmachinefilter aan te schaffen om microplastics (kledingvezels) eruit te halen. Gelinkte verkoop heet dat met een mooi woord. Het is de bedoeling dat het project een toolbox gaat opleveren die waterbeheerders ondersteunt in het toepassen van dit soort slimme interventies.

Dagvoorzitter Jappe Beekman verwoorde na afloop het gevoel van velen door te spreken van een waardevolle bijeenkomst. Het wachten is nu op de projectplannen voor 2020. Daarin worden de onderzoeksaanpakken en de te leggen verbindingen met andere projecten nader uitgewerkt.

Meer weten?

Kijk op deze website onder thema's voor een compleet overzicht van alle projecten, de resultaten en het laatste nieuws over de Kennisimpuls. De komende maanden verschijnen op deze website artikelen waarin we dieper ingaan op de gekozen aanpak en de voortgang van de afzonderlijke KIWK-projecten. Voor specifieke vragen kunt u contact opnemen met Rob Ruijtenberg, 06 34 40 91 73.