Eerste kennissessie over resultaten Kennisimpuls: Grondwater

Op 10 december jl. vond de eerste van negen kennissessie plaats over de resultaten van de Kennisimpuls Waterkwaliteit. Het project Grondwater had de primeur. In het webinar deelden bijna zestig aanwezigen in vier deelsessies ideeën over de mogelijkheden om de grondwaterkwaliteit te verbeteren.

Energie uit de bodem

Voor die mogelijkheden werd gekeken naar drie aangrijpingspunten: de verontreinigingsbron, het pad van verspreiding en de ontvanger (of receptor). Daarnaast werd er specifiek ingegaan op bodemenergie. In deze deelsessie bespraken de deelnemers de handelingsperspectieven voor risicobeheersing van bodemenergiesystemen. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt primair bij de gemeenten, maar er waren helaas geen vertegenwoordigers van gemeenten aanwezig.
 

Bodemenergie

In de deelsessie werd bevestigd dat de verwachte groei in het aantal gesloten bodemenergiesystemen (GBES) i.v.m. de energietransitie leidt tot een toename in de risico’s voor de grondwaterkwaliteit (cumulatie faalkansen), en dat daardoor tegelijkertijd toezicht en handhaving op naleving van protocollen alleen steekproefsgewijs mogelijk is. De handhaving is gedelegeerd naar de Omgevingsdienst. Maar de budgetten die gemeentes daarvoor ter beschikking stellen, zijn beperkt. Om hier toch goed invulling aan te geven, is een risicogerichte handhaving gewenst, aldus de deelnemers. De focus moet zich richten op situaties waar effecten het grootst kunnen zijn, of snel fouten worden gemaakt. Knelpunt bij toezicht en handhaving is tevens dat gemeenten en ILT naar elkaar kijken. Gemeenten zijn zich onvoldoende bewust van hun verantwoordelijkheden; daar moet volgens de deelnemers aan gewerkt worden. Omdat het kennisniveau vooral bij kleinere gemeentes laag ligt, is het ook nodig informatie beschikbaar te stellen hoe toezicht en handhaving uitgevoerd moeten worden.

De aard en omvang van lekkages (faalkansen, lekvolumes, additieven) van open bodemenergiesystemen zijn niet goed bekend, kwam in de sessie naar voren. Hiervoor is nader onderzoek nodig, zodat toezicht en handhaving gerichter in te zetten zijn en beleid/wetgeving t.a.v. additieven (afbreekbaarheid) gemaakt kan worden. Lekkages zijn overigens niet geheel te voorkomen, maar de impact kan wel gereduceerd worden indien er een signaleringssysteem voor lekkages is en de eigenaar weet wat er dan verwacht wordt om schade te voorkomen.

Volgens de wet moeten bij open bodemenergiesystemen de boorgaten na beëindiging van het gebruik opgevuld worden met ondoorlatend materiaal. Er zijn alleen nog nauwelijks ervaringen mee opgedaan. De vraag is of dat dit in de praktijk ook zal gebeuren, aangezien veel systemen in particulier eigendom (zullen) zijn. Een fonds dat gevuld wordt met ‘opvulbijdrages' (naar analogie van de verwijderingsbijdrage), zou bij kunnen dragen aan de oplossing van dit probleem, aldus de deelnemers aan deze sessie.
 

Verontreinigingsbron

Hieronder puntsgewijs de belangrijkste bevindingen van de deelsessie ‘Verontreinigingsbron’:

  • Vergunningen vollediger maken en beter handhaven.
  • Voorspelbaarheid van schadelijkheid (PMT) inschatten met QSAR-achtige modellen.
  • Monitoring meer op Early Warning richten: kunnen we tracer-stoffen aanwijzen?
  • Voorzorgsbeginsel strikter handhaven.
  • Buitenland is voor ons een bron.
  • Toelating diverse stofgroepen aanscherpen, incl. eisen dat een stof meetbaar is als voorwaarde voor toelating.

Verspreidingspad

Hieronder puntsgewijs de belangrijkste bevindingen van de deelsessie ‘Verspreidingspad’:

  • Meer aandacht nodig voor de intrinsieke waarde van het grondwater.
  • Beschouw het hele systeem van oppervlaktewater en grondwater.
  • Er is interesse om de gepresenteerde opties voor ingrepen op het pad in de praktijk in proefprojecten uit te proberen.
  • Maak gebruik van de nieuwste monitoringtechnologie; niet alleen kijken naar concentraties maar ook naar fluxen.
  • Ingrepen in de bodem zouden altijd gepaard moeten gaan met grondwaterkwaliteitsverbetering; volgens het principe van geven en nemen.
  • De vraag is hoe kwaliteitsverbetering wettelijk afgedwongen kan worden (belangrijk om in de rapportages/deltafacts in te gaan op de huidige wettelijke mogelijkheden).
  • Partijen kijken naar elkaar als het om verantwoordelijkheid nemen gaat, want de vervuilers zijn divers en wie is precies de eigenaar van welk water?
  • Focus op hedendaagse receptoren zou moeten worden verruimd, want daarvoor is ook het grondwater dat er over honderden jaren aankomt, van belang.
  • Houd rekening met de invloed van (effecten van) klimaatverandering op de kwaliteit van het grondwater.

Receptor

Ingrijpen bij de ontvanger (receptor) – i.c. de publieke drinkwaterwinning - is niet vanzelfsprekend, zo werd duidelijk tijdens de deelsessie ‘Receptor’. Het streven is om drinkwater te kunnen winnen uit grondwater zonder zuivering vooraf, en in de toekomst moet dat nog meer het geval gaan zijn (KRW). Er werden nog drie opties genoemd om actie bij de receptor te kunnen ondernemen:

  • Private drinkwaterputten: in geval van verontreiniging, put dieper maken.
  • Waterafhankelijke ecosystemen: flexibel omgaan met natuurdoelen (zover juridisch mogelijk). Als een specifiek natuurdoeltype last heeft van een specifieke verontreiniging, nagaan of er een natuurdoeltype is dat beter om kan gaan met de verontreiniging. Een voorbeeld is zoute kwelstroom. Daarbij zijn veel natuurdoeltypen uitgesloten, maar bijvoorbeeld waardevolle brak-/ of zoutwaterecosystemen passen er wel goed bij. In Limburg speelt de discussie voor wat betreft doeltypes, maar dan in relatie tot waterkwantiteit. 
  • Opgepompt water vervangen door water uit flessen afkomstig van schone locatie. Niet erg realistisch handelingsperspectief voor de grotere schaal, en niet altijd gewenst, wel origineel bedacht.
     

Bekijk hieronder de presentaties van het webinar en bekijk alle Deltafacts die zijn verschenen over Grondwater

> Presentaties KIWK-sessie Grondwater, 10 december 2021

> Effecten van kunstmatige infiltratie van oppervlaktewater op de grondwaterkwaliteit

> Vergrijzing van grondwater

> Mogelijke lange-termijneffecten van grootschalige geothermie op grondwaterkwaliteit

> Opkomende stoffen in grondwater

> Effecten van bodemenergiesystemen op de grondwaterkwaliteit

Hebt u vragen?

Voor vragen kunt u een email sturen naar frank.swartjes@rivm.nl

Deel deze pagina

Houd mij op de hoogte