Speuren naar risico’s van vlooienmiddelen levert veel vragen op

Het Deltafact ‘Emissies van vlooienmiddelen voor huisdieren naar oppervlaktewater’ maakt aannemelijk dat het gebruik van vlooienmiddelen bij honden tot normoverschrijdingen leidt. De precieze omvang van emissies en emissieroutes is echter onduidelijk. Het Deltafact is een oproep voor de ontwikkeling van meer (toegepaste) kennis en handelingsperspectieven.

Hond en kat

In 2019 bracht de Kennissynthese diergeneesmiddelen in het milieu aan het licht dat twee stoffen die in vlooienmiddelen worden gebruikt – fipronil en imidacloprid – al in een relatief lage emissie naar het oppervlaktewater kunnen leiden tot normoverschrijdende concentraties. Dit was aanleiding voor verdiepend onderzoek in de Kennisimpuls Waterkwaliteit. In het komt hetzelfde beeld naar voren. Bij 7 van de 11 werkzame stoffen in deze middelen is een emissie van minder dan 10 procent van het jaarlijks verbruik voldoende om de norm te overschrijden.

De kans dat deze 10 procent gehaald wordt, is bij gebrek aan data niet precies vastgesteld. ‘Wel gaat het om een risico dat nog niet eerder werd gezien’, zegt Mark Montforts, onderzoeker bij het RIVM. Wat het ingewikkeld maakt, is dat sommige werkzame stoffen in vlooienmiddelen ook worden gebruikt als geneesmiddel, biocide, gewasbeschermingsmiddel, of in huishoudelijk textiel. Daardoor is het aantreffen in rioolwater of oppervlaktewater niet helemaal te relateren aan huisdieren. Montforts: ‘Als je gaat vergelijken tussen stedelijk en niet-stedelijk gebied zie je bijvoorbeeld een patroon, waarschijnlijk veroorzaakt door een hogere dichtheid van huisdieren in de stad. Helaas is er een gebrek aan meetgegevens, juist voor stoffen die alleen in vlooienmiddelen gebruikt worden.. Eigenlijk hebben we met een vergrootglas gekeken naar de problematiek van vlooienmiddelen. En we stellen nu vast dat dit vergrootglas gemaakt is van matglas.’

Ondanks deze beperking heeft het Deltafact een belangrijke uitkomst: waterbeheerders hebben vlooienmiddelen op de radar staan. Wim van der Hulst van waterschap Aa en Maas: ‘Wanneer we in het algemeen voor een stof een normoverschrijding constateren, brengen we hiervoor de emissieroutes in beeld en formuleren we acties. Dankzij de inbreng van hondeneigenaren en professionals zijn gebruik en emissieroutes van antivlooienmiddelen voor het eerst op onze agenda gezet. Het Deltafact toont aan dat we op deze stoffen moeten letten als een potentieel risico. Een aantal ervan wordt al door ons gemeten, maar zeker niet allemaal. We zullen onze meetcampagnes daarom moeten aanpassen. En waar het tegengaan van emissies via de riolering beperkte mogelijkheden biedt, zullen de rioolwaterzuiveringen deze stoffen misschien gericht uit het rioolwater moeten gaan halen.’

Geen norm

Behalve het gebrek aan meetgegevens constateert het Deltafact nog een ander probleem, vertelt Montforts: ‘De helft van de stoffen in vlooienmiddelen heeft ofwel geen norm, ofwel de concentraties ervan worden niet of niet goed geanalyseerd. De stoffen worden vaak pas boven de norm opgemerkt omdat de rapportagegrenzen niet gevoelig genoeg zijn. Ze kunnen dus best aanwezig zijn, terwijl ze in de analyse niet opduiken. Behalve uitbreiding van het meetpakket zouden waterbeheerders ook de nauwkeurigheid van de metingen moeten vergroten.’

Tevens benoemt het Deltafact kennishiaten in de verkoop en het gebruik van vlooienmiddelen, en in de hoeveelheid van deze (niet-gemeten) stoffen in huisstof, huishoudelijk afvalwater en oppervlaktewater. Daarnaast is meer kennis nodig over de mate waarin oraal (tabletten) en dermaal (spot on-producten) toegediende middelen het water bereiken, en over de mate waarin de werkzame stoffen bij het zwemmen van de honden verloren gaan. ‘Pas met deze onderbouwing kunnen we handelingsperspectieven naast elkaar zetten, aldus Montforts.

Afbeelding (onder): Praatplaat met mogelijke emissieroutes van antivlooienmiddelen voor honden naar het oppervlaktewater (Bron: CLM Onderzoek en Advies).

Illustratie emissies antivlooienmiddelen honden

Hebt u vragen?

Voor vragen kunt u een email sturen naar stefan.kools@kwrwater.nl

Deel deze pagina

Houd mij op de hoogte