Workshop over aangeleerde gewoontes en nieuwe oplossingen

Onderzoekers van het KIWK-project project 'Gedragskennis' nodigden begin december een aantal waterschappers uit voor een workshop in Utrecht. Doel: hen te laten ervaren wat er allemaal bij komt kijken bij gedragsverandering op de werkvloer. Want ook in het waterbeheer vraagt de zorg voor een goede waterkwaliteit om aanpassingen in gedrag. Bijvoorbeeld doordat er nieuwe technieken en instrumenten beschikbaar komen waarmee het kwaliteitsbeheer verandert.

Workshop Gedragskennis

Hoe zorg je dat ongebruikte medicijnen worden ingeleverd bij de apotheek? Hoe stimuleer je dat röntgenpatiënten plaszakken gebruiken? En hoe krijg je röntgenlaboranten zo ver patiënten een plaszak aan te bieden terwijl ze het toch al zo druk hebben? Het zijn allemaal vragen die gaan over gedrag op de werkvloer. Over aangeleerde gewoontes en automatismen. Over werkafspraken en ingesleten patronen. Die maken ons dagelijks werk efficiënt en effectief. Maar ze kunnen ook lastig zijn bij het zoeken naar nieuwe oplossingen of andere wegen, zeker wanneer het nodig is zaken op een andere manier aan te pakken.

Nut en nadeel van automatismen

Gedragswetenschap roept associaties op die variëren van overtuigen en marketing tot betutteling en manipulatie. Het is maar hoe je er naar kijkt. Maar het achterliggende idee achter veel gedragswetenschappelijke principes is dat mensen automatismen gebruiken om snel beslissingen te kunnen nemen. Maar kennis leidt niet (altijd) tot het gewenste gedrag. En soms werken mechanismen juist tegen je. Zo nemen cognitieve vermogens af bij stress en kennen we vaak meer waarde toe aan dingen die we bezitten, óók als we daardoor kansen op iets beters laten schieten.

Kennissessies over ander perspectieven

Als de basis op orde is en mensen niet pertinent de hakken in het zand zetten, kan subtiele beïnvloeding helpen de juiste keuze te maken. En dat is geen trucje, maar een andere manier van kijken. Tijdens werksessies gingen de deelnemers aan de workshop aan de slag met doelgedrag, uitkomstmaten, storyboards en gedragsanalyse: welke factoren werken stimulerend en welke belemmerend om het gewenste gedrag te vertonen, en cluster deze in gemak, normen, motivatie en weerstanden?

Technieken en interventies

Daarna werden de mogelijke technieken besproken. Dat er verschillende partijen en disciplines deelnamen aan de sessie bleek extra waardevol. Praktijkmensen konden meteen reageren op de praktische uitvoerbaarheid of het effect van sommige maatregelen. Dat gaf aanleiding tot discussies en aanpassingen. Welke aanpak uiteindelijk gekozen wordt, is geen uitgemaakte zaak, maar de kennis is beschikbaar voor alle waterschappers. Onder hen waren zowel enthousiaste en zoekende geluiden te horen:

  • De systematiek is heel mooi. Ik denk echt dat ik dit kan gebruiken in mijn organisatie.
  • Het is wel interessant, maar het blijven wel echt professionals die het het best doen.
  • Mooie technieken, maar denk goed na op wie je ze in de praktijk toepast.
  • Het was leerzaam, maar ik weet nog niet hoe ik dit kan toepassen in mijn dagelijks werk

Een van de veldexperts benadrukte tot slot het belang van gedeelde prioriteiten: ‘als iedereen het eens is over het belang voor het milieu, is er een wereld gewonnen. Maar in de praktijk zijn milieubelangen vaak nog secundair aan andere belangen’. Dat maakte nog eens duidelijk dat werken met deze technieken een waardevolle aanvulling op bestaande activiteiten kunnen zijn om vervuilende activiteiten te minderen, maar dat het bekendere sturingsprincipes niet overbodig kan maken.

Hebt u vragen?

Voor vragen kunt u een email sturen naar mattijs.lambooij@rivm.nl

Deel deze pagina